Katedra Farmakologii i Toksykologii

Toksykologia weterynaryjna - obowiązkowy na kierunku Weterynaria

Podstawowe wiadomości o truciznach i zatruciach. Podział trucizn, mechanizm działania, wchłanianie, rozmieszczenie i wydalanie trucizn, typy zatruć. Biotransformacja trucizn oraz czynniki wpływające na ich metabolizm. Sposoby działania trucizn na organizm zwierzęcy. Czynniki warunkujące powstawanie zatruć. Podstawowe parametry toksykokinetyki (stała eliminacji, okres półtrwania, model zmiany stężenia ksenobiotyku we krwi przy różnych drogach podania i różnej ekspozycji). Ogólna diagnostyka zatruć (objawy kliniczne u zwierząt, zmiany anatomopatologiczne, badania laboratoryjne) oraz zasady zapobiegania i leczenia zatruć. Toksykologiczna diagnostyka laboratoryjna. Pobieranie i wysyłanie materiału biologicznego do pracowni toksykologicznej oraz pisanie pisma przewodniego i protokołu badań toksykologicznych. Instrumentalne metody badań w toksykologii. Podstawowe zasady wykrywania i oznaczania metali ciężkich, nieorganicznych związków toksycznych rozpuszczalnych w wodzie, substancji gazowych, rozpuszczalników organicznych, leków, pestycydów i innych substancji nieorganicznych i organicznych mogących spowodować skażenie środowiska i zatrucie zwierząt. Testy biologiczne i wskaźniki enzymatyczne w toksykologii weterynaryjnej. Systematyczne omawianie trucizn z poszczególnych grup z uwzględnieniem okoliczności zatruć, mechanizmu działania, objawów klinicznych i zmian anatomopatologicznych, rokowania, leczenia i zapobiegania zatruciom. Zatrucia  zwierząt solami nieorganicznymi, kwasami, zasadami i gazami. Zatrucia metalami ciężkimi i innymi pierwiastkami. Zatrucia związkami organicznymi (mocznik, fenol, krezol i pochodne węglowodory aromatyczne, alifatyczne i ich homologi PCB's, WWA, dioksyny). Zatrucia pestycydami używanymi w ochronie roślin i zwierząt: środki owadobójcze, grzybobójcze, chwastobójcze, gryzoniobójcze. Zatrucia paszami (np. mikotoksynami) i roślinami trującymi oraz jadami zwierzęcymi.

 

Metody nauczania:

Ćwiczenia: laboratoryjne

Wykłady.

 

Zaliczanie przedmiotu

Ćwiczenia - zaliczenie

Wykłady - egzamin

Semestr: VII

Tematyka wykładów:

  • Wykład nr 1:

    Ogólne zagadnienia związane z toksykologią weterynaryjną oraz podstawowe wiadomości o truciznach i substancjach szkodliwych. Trucizna, zatrucie, ksenobiotyk, substancja persystentna. Podział trucizn. Typy zatruć. Dawka trucizny, czas narażenia na truciznę, a efekt jej działania.

    Wykład nr 2:

    Mechanizm działania trucizn na organizm oraz czynniki od jakich zależy toksyczne działanie trucizny, występowanie i przebieg zatrucia. Sposoby działania trucizn na organizm zwierzęcy na poziomie układowym, tkankowym, komórkowym, subkomórkowym i molekularnym. Czynniki od jakich zależą właściwości toksyczne trucizny. Czynniki od jakich zależy występowanie i przebieg zatrucia.

    Wykład nr 3:

    Losy trucizn w organizmie. Drogi wchłaniania trucizn. Rozmieszczenie i ich kumulacja. Biotransformacja ksenobiotyków (procesy hydrolizy, redukcji, utleniania i sprzęgania). Sposoby wydalania trucizn z organizmu.

    Wykład nr 4:

    Podstawowe parametry toksykokinetyki i toksykometrii oraz ogólna diagnostyka zatruć, zasady zapobiegania i leczenia zatruć. Stała eliminacji. Okres półtrwania. Objętość dystrybucji. Model zmiany stężenia ksenobiotyku we krwi przy różnych drogach podania i różnej ekspozycji. Zasady i zakres badań toksykometrycznych. Ogólna diagnostyka zatruć oraz zasady zapobiegania i leczenia zatruć.

    Wykład nr 5:

    Zatrucia wybranymi solami nieorganicznymi (mechanizm działania, objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne, leczenie i zapobieganie zatruciom). Sól kuchenna. Azotany, azotyny i sole amonowe. Związki nitrozowe. Cyjanki i cyjanowodór. Fluor i fluorki. Sole wapnia, magnezu.

    Wykład nr 6:

    Zatrucia kwasami, zasadami i gazami (mechanizm działania, objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne, leczenie i zapobieganie zatruciom). Siarkowodór i siarczki. Dwutlenek siarki. Tlenek i dwutlenek węgla. Amoniak.

    Wykład nr 7:

    Zatrucia zwierząt metalami ciężkimi i innymi pierwiastkami (okoliczności zatruć, mechanizm działania, objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne, leczenie i zapobieganie zatruciom). Rtęć, ołów, kadm, miedź, cynk, tal, arsen.

    Wykład nr 8:

    Zatrucia zwierząt i środowiska metalami ciężkimi i innymi pierwiastkami c.d. (okoliczności zatruć, mechanizm działania, objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne, leczenie i zapobieganie zatruciom). Chrom, kobalt, molibden, nikiel, cyna, wanad, glin, żelazo, selen. 

    Wykład nr 9:

    Zatrucia związkami organicznymi (okoliczności zatruć, mechanizm działania, objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne, rokowanie, leczenie i zapobieganie zatruciom). Mocznik, fenole, krezol i pochodne, węglowodory alifatyczne i aromatyczne, rozpuszczalniki organiczne.

    Wykład nr 10:

    Zatrucia związkami organicznymi c.d. (okoliczności zatruć, mechanizm działania, objawy kliniczne u zwierząt, zmiany anatomopatologiczne, rokowanie, leczenie i zapobieganie zatruciom). Chlorowane naftaleny, polichlorowane bifenyle i terfenyle, dioksyny.

    Wykład nr 11:

    Zatrucia pestycydami używanymi w ochronie roślin, zwierząt oraz higienizacji pomieszczeń i ich znaczenie toksykologiczne (podział, mechanizm działania, objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne, rokowanie, leczenie i zapobieganie zatruciom). Środki owadobójcze. Środki chwastobójcze.

    Wykład nr 12:

    Zatrucia pestycydami używanymi w ochronie roślin, zwierząt oraz higienizacji pomieszczeń i ich znaczenie toksykologiczne c.d. (podział, mechanizm działania, objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne, rokowanie, leczenie i zapobieganie zatruciom). Środki grzybobójcze.                                   Środki gryzoniobójcze, inne grupy pestycydów.

    Wykład nr 13:

    Zatrucia paszami i inne zatrucia chemiczne. Pasze białkowe, pasze węglowodanowe, makuchy, wywar gorzelniany, melasa, tłuszcze, odpady kuchenne, pasze zawierające estrogeny, pasze zepsute. Środki do impregnacji drewna, wybrane leki (w tym środki kokcidiostatyczne i nicieniobójcze).

    Wykład nr 14:

    Zatrucia roślinami trującymi i grzybami (wykaz roślin trujących i grzybów, związki występujące w roślinach i grzybach, okoliczności zatruć, objawy kliniczne i zmiany anatomopatologiczne, rokowanie, leczenie i zapobieganie zatruciom). Glony, sinice, sporysz, stachybotrys oraz najczęściej występujące mikotoksykozy u poszczególnych gatunków zwierząt. Paprocie, skrzypy, cisowate, cyprysowate, bukowate, rdestowate, komosowate, goździkowate, wilczomleczowate, jaskrowate.

    Wykład nr 15:

    Zatrucia roślinami trującymi c.d. (wykaz roślin trujących, związki występujące w tych roślinach, objawy kliniczne, zmiany anatomopatologiczne, rokowanie, leczenie i zapobieganie zatruciom) oraz zatrucia wybranymi toksynami bakteryjnymi i jadami zwierzęcymi. Motylkowate, różowate, baldaszkowate, psiankowate, złożone, makowate, krzyżowe (kapustowate), liliowate.

Tematyka ćwiczeń:

  • Ćwiczenie 1:

    Podstawowe wiadomości z zakresu badań toksykologicznych. Przepisy BHP obowiązujące w laboratorium toksykologicznym. Diagnostyka zatruć. Zasady pobierania i wysyłania materiału biologicznego do badań toksykologicznych.

    • przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy w laboratorium toksykologicznym,
    • podstawowe wiadomości z zakresu badań toksykologicznych,
    • diagnostyka zatruć (wywiad toksykologiczny, objawy kliniczne, zmiany  anatomopatologiczne, badania laboratoryjne),
    • wybór odpowiedniego materiału do badań toksykologicznych (przyżyciowo i ze zwłok) zabezpieczenie i przesłanie materiału biologicznego do pracowni toksykologicznej,
    • pisanie pisma przewodniego.

    Ćwiczenie 2:

    Rejestracja materiału do badań. Wstępne badania toksykologiczne. Metody wyodrębniania trucizn z materiału biologicznego.

    • szczegółowy opis otrzymanego materiału do badań i jego podział celem przygotowania poszczególnych faz badań,
    • wstępne badania organoleptyczne,
    • wykrywanie związków arsenu i rtęci w materiale biologicznym,
    • mineralizacja otrzymanego do badań materiału biologicznego (mineralizacja na sucho oraz mineralizacja na mokro - zależnie od potrzeb) i wykrywanie jonów metali.

    Ćwiczenie 3:

    Instrumentalne metody badań w toksykologii. Wykrywanie metali ciężkich i innych pierwiastków w materiale biologicznym metodą spektrometrii atomowoabsorpcyjnej.

    • wykrywanie Hg2+, Pb2+, Cd2+, Cu2+, As3+, a także innych jonów metali metodą spektrometrii atomowoabsorpcyjnej (AAS),
    • sporządzanie protokołu badań.

    Ćwiczenie 4:

    Nieorganiczne związki toksyczne rozpuszczalne w wodzie (azotany, azotyny, cyjanki) - skutki zdrowotne, metody wykrywania i oznaczania NaNO2 oraz KNO3.

    • jakościowe wykrywanie azotanów i azotynów w roślinnym materiale biologicznym,
    • ilościowe oznaczanie azotynów w surowicy.

    Ćwiczenie 5:

    Toksyczność chlorku sodu, fenolu i detergentów – wykrywanie w materiale biologicznym. Oznaczanie siarki, azotu, chloru w związkach organicznych.

    • oznaczanie NaCl metodą miareczkową lub kolorymetryczną,
    • wykrywanie fenolu i jego pochodnych w materiale biologicznym,
    • wykrywanie detergentów oraz Cl, S, N w związkach organicznych.

    Ćwiczenie 6:

    Zatrucia wybranymi lekami oraz glikozydami i alkaloidami występującymi w roślinach. Ekstrakcja niektórych leków syntetycznych i alkaloidów z materiału biologicznego oraz ich identyfikacja.

    • rodzaje ekstrakcji związków chemicznych z materiału biologicznego,
    • oznaczanie wybranych związków chemicznych metodą chromatografii cienkowarstwowej.

    Ćwiczenie 7:

    Testy biologiczne stosowane w toksykologii weterynaryjnej.

    • metody oznaczania toksyczności ostrej, podostrej, podprzewlekłej i przewlekłej oraz test rakotwórczy, teratogenny, mutagenny i rozrodu jedno-  i wielogeneracyjnego,
    • oznaczanie LD50 jednego z wybranych związków chemicznych dla myszek lub szczurów.

    Ćwiczenie 8:

    Wskaźniki enzymatyczne w diagnostyce toksykologicznej.

    • ilościowe oznaczanie aktywności hydrolazy acetylocholinowej (AChE) we krwi zwierząt zatrutych związkami fosforoorganicznymi (FO),
    • neurotoksyczność opóźniona pestycydów.

    Ćwiczenie 9:

    Zatrucia pestycydami oraz współczesne metody stosowane w toksykologii do oznaczania pestycydów w materiale biologicznym.

    • pobieranie odpowiedniego materiału do badań toksykologicznych,
    • ekstrakcja pozostałości insektycydów fosforoorganicznych z tkanki tłuszczowej, krwi lub tkanki wątrobowej,
    • oczyszczanie ekstraktu za pomocą chromatografii kolumnowej.

    Ćwiczenie 10:

    Zatrucia pestycydami c.d. Wykrywanie insektycydów w materiale zwierzęcym. Środki gryzoniobójcze.

    • chromatografia – rodzaje i zastosowanie,
    • identyfikacja insektycydów fosforoorganicznych za pomocą chromatografii cienkowarstwowej lub gazowej,
    • omówienie podstawowych grup związków stosowanych jako rodentycydy.

    Ćwiczenie 11:

    Wykrywanie pestycydów (środki chwastobójcze i grzybobójcze) w materiale biologicznym i ich charakterystyka toksykologiczna.

    • wykrywanie wybranych herbicydów (np: 2,4-D) z materiału biologicznego,
    • wykrywanie wybranych środków grzybobójczych (np. TMTD) z materiału biologicznego.

    Ćwiczenie 12:

    Ogólna charakterystyka zatruć paszowych. Toksykologiczna ocena produktów spożywczych pochodzenia zwierzęcego.

    • badania botaniczne, chemiczne i biologiczne pasz,
    • ocena stopnia przydatności pasz przesyłanych do badań toksykologicznych,
    • oznaczanie mocznika w materiale biologicznym.

    Ćwiczenie 13:

    Inne substancje chemiczne mogące spowodować zatrucie zwierząt. Polichlorowane bifenyle (PCBs) i wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne (WWA).

    • wykrywanie i oznaczanie polichlorowanych bifenyli lub wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne w materiale biologicznym.

    Ćwiczenie 14:

    Zanieczyszczenia gazowe powietrza atmosferycznego – skutki zdrowotne i metody wykrywania.

    • wykrywanie H2S, SO2, NH3, NO, CO i CO2.

    Ćwiczenie 15:

    Związki szkodliwe powstające w wyniku interakcji składników chemicznych żywności.

    • N-nitrozoaminy – sposoby wykrywania i oznaczania.